Posts

मुंबई पुणे जुन्या महामार्गावरील इंग्रजांनी बांधलेला बोरघाटातील 'अमृतांजन पूल'

Image
पुणे-मुंबई या महामार्गावरून सगळेच लोक आज मोठ्या प्रमाणात प्रवास करतात. पुणे-मुंबई या महामार्गावरील बोर घाटामधील रस्ता हा फारच धोकादायक आणि वळणावळणाचा होता. द्रुतगती मार्गामुळे ह्या जुन्या पुणे-मुंबई महामार्गाचे महत्व थोडे कमी जरी झाले तरी देखील आजही लोक मोठ्या प्रमाणात या मार्गाचा वापर करतात. 'बोर घाटातील' या जुन्या मार्गावर एक ब्रिटीश कालीन पूल नेहमी लोकांना खुणावत असतो तसेच एक्सप्रेस वे ने जाताना आपली गाडी या ब्रिटीश काळात बांधल्या गेलेल्या पुलाच्या मधून जाते. आपल्यापैकी अनेक जणांनी हा इंग्रजांच्या काळातील हा पूल बघितला असेल. या पुलाला ओळखतात 'अमृतांजन पूल' या नावाने 
इ.स. १८१८ मध्ये जेव्हा शनिवारवाडा येथे 'युनियन जॅॅक' फडकला आणि महाराष्ट्र नव्हे तर संपूर्ण भारतामध्ये इंग्रजांची राजवट सुरु झाली. या इंग्रजांच्या राजवटीमध्ये सुरुवातीच्या काळामध्ये इंग्रजांना त्यांचे राज्य स्थिर करण्यात गेला. त्यातच पुणे आणि मुंबई येथे जाणे येणे मोठे कष्टाचे काम होते. इंग्रजांच्या काळात या जुन्या पुणे-मुंबई महामार्गाला 'पुणे-पनवेल महामार्ग असे संबोधले जात असे. याचे मुख्य कार…

किल्ल्यांची भटकंती का करावी?

Image
आपल्या महाराष्ट्राला वरदान लाभले आहे ते सह्याद्रीच्या डोंगररांगांचे. या डोंगर-शिखरांच्या भूमीत जायचे म्हणजे मुळात आपल्या मनात असावी लागते ती दुर्दम्य इच्छाशक्ती. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पदस्पर्शाने आणि अज्ञात वीरांच्या बलिदानाने पवित्र झालेले हे डोंगर पाहणे म्हणजे तेथील इतिहासाशी एकरूप होऊन जाणे. एखाद्या उघड्या-बोडक्या डोंगरावर जाणे आणि शिवस्पर्शाने पावन झालेला किल्ला पाहायला जाणे याच्यात जमीन अस्मानाचा फरक आहे. 'पुरंदर किल्ला' पहायचा आणि 'मुरारबाजी देशपांड्यांच्या' पराक्रमाचे विस्मरण पडू द्यायचे हे कसं शक्य आहे? 'पन्हाळगड' हा किल्ला अवघ्या साठ मावळ्यांसह 'कोंडाजी फर्जंद' यांच्या नेतृत्वाखाली  जिंकून घेतला हि घटना विसरून म्हटले तरी जमणार नाही. ज्या 'नरवीर तानाजी मालुसरेंनी' स्वतःच्या मुलाचे लग्न बाजूला ठेवून आपल्या महाराष्ट्र धर्मासाठी प्राणार्पण केले त्या सिंहगडावर जाऊन आज आपण काय करतो फक्त मजा?
अर्थात या गोष्टींचा आपण अतिरेक देखील करून चालत नाही. बऱ्याचदा किल्यांवर भ्रमंती करताना डोळे गाळणारे अनेक महाभाग किल्यांवर भेटतात तसेच शिवशाहीच्या इत…

मुठा नदीच्या काठावर असलेला दुर्मिळ 'वाळूंज वृक्ष'

Image
महाराष्ट्रात अश्या बऱ्याच भौगोलिक गोष्टी आहेत कि ज्या बऱ्याचवेळेस आपल्या नजरेमधून सुटतात बघायच्या राहतात. अश्या या भौगोलिक गोष्टी बऱ्याचवेळेस आपल्या अगदी जवळ असतात पण आपण त्या बघत नाही. पुण्यामध्ये असाच एक मुठा नदीकाठाच्या बाजूला असणारा 'वाळूंज' नावाचा  दुर्मिळ वृक्ष आजही आपले अस्तित्व टिकवून आहे. पुणेकर रोजच या 'वाळूंज' वृक्षाच्या आजूबाजूने जातात परंतु फार कमी लोकांची नजर या वृक्षाकडे जाते किंवा वनस्पती अभ्यासकांशिवाय कोणाला तो जास्त माहिती देखील नाही.

दुर्मिळ असलेला 'वाळूंज' वृक्ष हा यशवंतराव चव्हाण पुल म्हणजेच (टू व्हीलर ब्रीज) हा कर्वे रस्त्याच्या उताराच्या इथे जोडलेला आहे तिथेच हा दुर्मिळ वाळूंज वृक्ष आपल्याला बघायला मिळतो. या दुर्मिळ असलेल्या 'वाळूंज' वृक्षाच्या आजूबाजूला आपल्याला शिरीष, बाभूळ हे देखील वृक्ष पहायला देखील मिळतात. पुणे शहरामध्ये असलेल्या या दुर्मिळ 'वाळूंज वृक्षाची' नोंद ब्रिटीश वनस्पती शास्त्रज्ञांनी देखील केलेली आहे. या पाणवठ्याच्या ठिकाणी आढळणाऱ्या 'वाळूंज' वृक्षाचे शास्त्रीय नाव हे 'सॅॅलिक्स टेट्रास्पर्मा…

ताम्हिणी गावाची 'विंझाई देवी'

Image
आठवडा संपत आला कि प्रत्येकजण कुठे ना कुठे जायचा प्लॅन ठरवत असतो. भटक्यांना तर सांगावे लागतच नाही कारण त्यांचा एखादा आडवाटेवर असलेला किल्ला किंवा एखादी अनवट लेणी भटकण्याचे ठरलेले असतेच. परंतु तुम्हाला स्वतःच्या कुटुंबासोबत निवांत क्षण घालवायचे असल्यास पुण्यापासून अगदीच जवळ असलेले ताम्हिणी गावातील 'विंझाई देवीचे’ सुंदर मंदिर नक्कीच पाहण्यासारखे आहे. 'ताम्हिणी' गावातील 'विंझाई देवीचे' सुंदर मंदिर हे पश्चिम घाटातील संवेदनशील अधिवास म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या सह्याद्रीच्या रांगेमध्ये आहे.
बऱ्याचदा पावसाळ्यात मनसोक्त भिजण्यासाठी पर्यटक या 'ताम्हिणी' घाटाच्या दिशेने गाड्या वळवतात परंतु या सुंदर आणि शांत असलेल्या 'विंझाई देवीच्या' मंदिरात फारसे लोक कधीही फिरकत नाहीत. अश्या या सुंदर मंदिरात जायचे असल्यास स्वतःची गाडी कधीहि असलेली उत्तम पुणे मार्गे चांदणी चौकातून ताम्हिणी गाव हे अगदी ४५ मिनिटाच्या अंतरावर निसर्गाच्या कुशीत वसले आहे. पुण्यामधून मुळशी आणि आजूबाजूच्या परिसरात जाण्यासाठी एस.टी बस या स्वारगेट स्थानकातून सुटतात हा देखील एक पर्याय आपल्याला उपलब्ध आहे. त…

डोंगर भटक्यांचा आवडता ट्रेक 'कात्रज ते सिंहगड'

Image
पुणे आणि परिसराला भौगोलिक दृष्ट्या चारही बाजूने टेकड्या लाभलेल्या आहेत तसेच या सर्व टेकड्यांमध्ये  मानबिंदू असलेला ऐतिहासिक सिंहगड किल्ला हा देखील पुण्यापासून अगदीच हाकेच्या अंतरावर असल्यामुळे पुणेकरांचे अत्यंत लाडके स्थान आहे. सिंहगडावर जाण्यासाठी प्रचलित मार्ग प्रसिद्ध आहेत परंतु ज्यांना गिर्यारोहणासाठी हिमालयात जायचे असेल किंवा स्वत:चा स्टॅॅमिना पहायचा असेल तर पुण्यातील किंवा मुंबईमधील डोंगर भटक्यांचा अत्यंत आवडता ट्रेक असतो तो म्हणजे 'कात्रज ते सिंहगड'.
आता 'कात्रज' म्हटले कि पुणेकरांना पहिले दिसते ते कात्रजचे 'सर्पोदयान' किंवा कात्रज येथील प्रसिद्ध 'दुध डेअरी'. मात्र 'कात्रज घाटाचे' नाव जरी घेतले तरी प्रत्येक पुणेकराच्या तोंडी येतो तो शिवाजी महाराजांचा पराक्रम. जेव्हा शाईस्ताखान याच्यावर छत्रपती शिवाजी महाराजांनी दिनांक ६ एप्रिल १६६३ रोजी चैत्र शु. अष्टमीच्या दिवशी रात्री लाल महालावर छापा घातला. शिवाजी महाराजांच्या अचानक केलेल्या या हल्ल्यामध्ये शाईस्तेखानाची तीन बोटे मात्र तुटली. थोडक्यात त्याचे मरण या तीन बोटांवर निभावले. छत्रपती शिवाजी …

रामचंद्रदेव यादव याचा पूर येथील 'गद्धेगाळ'

Image
महाराष्ट्रामध्ये आपल्याला जागोजागी इतिहासाच्या पाउलखुणा या विखुरलेल्या आढळून येतात. यामध्ये प्राचीन मंदिराचे अवशेष, वीरगळ, प्राचीन देवी देवतांच्या मूर्ती, तसेच गद्धेगाळ असे विविध काळातील अवशेष हे आपल्याला महाराष्ट्रातील प्रत्येक गावागावांमध्ये पाहायला मिळतात. असाच एक महत्वाचा गद्धेगाळ हा पुरंदर किल्ल्याच्या पायथ्याला असलेल्या 'पूर' गावामध्ये नारायणेश्वर मंदिराच्या इथे होता. सध्या हे प्राचीन काळातील 'पूर' गाव नारायणपूर म्हणून सगळीकडे प्रसिद्ध आहे. सध्या हे 'नारायणपूर' गाव एकमुखी दत्ताचे फार प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र बनलेले आहे. 
किमान ८०० वर्षे जुने असलेले 'पूर' गावातील 'नारायणेश्वराचे' यादवकालीन मंदिर अत्यंत सुरेख आहे. भूमिज स्वरूपातील हे मंदिर कलाकुसरीने भरलेले आहे. याच यादवकाळातील 'नारायणेश्वर' मंदिराच्या बाहेर एक गद्धेगाळ होता. नंतरच्या काळामध्ये हा गद्धेगाळ 'भारत इतिहास संशोधक मंडळात' आणला आणि त्याचे जतन केले गेले तसेच त्याच्यावरील शिलालेखाचे वाचन हे थोर संशोधक 'डॉ. श्री. ग. ह. खरे' यांनी गद्धेगाळाचे वाचन केले आहे. सध्या…

'मुंबई' शहरामध्ये जेव्हा रेल्वे येते.

Image
मुंबई मध्ये रेल्वेसाठी लोहमार्ग टाकण्याची सुरुवात हि दिनांक ३१ ऑक्टोबर १८५० रोजी सायन(शीव) येथे नामदार जे.पी.विलधबी यांच्या हस्ते करण्यात आले आणि दिनांक १६ एप्रिल १८५३ या दिवशी संपूर्ण भारतात रेल्वे पहिल्यांदा धावली आणि भारताने यंत्रयुगात प्रवेश केला. जेव्हा मुंबईमधून रेल्वे धावणार होती तेव्हा रेल्वेचे काम चालू असताना मुंबई आणि परिसरात 'रेल्वेच्या' स्वरूपाबद्दल खूप गमतीदार चर्चा चालत असे. 'बैल किंवा घोडे' नसलेले वाफेचे येणारे यंत्र कसे चालणार. लोखंडी रस्ते कसे करणार? काही लोकांना तर असाही प्रश्न पडला होता की ही 'भुताटकी' तर नाही ना? अशी देखील लोकांची चर्चा होत असे. 
मुंबई आणि ठाण्यामधल्या काही लोकांनी अशीही अफवा लोकांमध्ये पसरवली होती की 'लोखंडी सडके वर चालणारी ही वाफेवरची गाडी संपूर्ण भारताला खूप मोठा शाप आहे. 'गोविंद नारायण माडगावकर' यांनी त्यांच्या 'मुंबईचे वर्णन' या पुस्तकात देखील काही किस्से असे लिहिले आहेत की 'जेव्हा लोखंडी सडका बांधण्यास प्रारंभ झाला तेव्हा देखील कित्येक लोकांच्या मनात विकल्प आणण्याचे प्रयत्न मांडिले. कोणी अशी गप…